Ýstanbul Adalarýnýn
tarihine ait Bizans öncesinden pek az bilgi vardýr. Bunlar Thimkus
Artemiones gibi antik çað yazarlarýnýn eserlerinde
bulunur Batý kaynaklarýnda Adalar, sayýsýz trajedilerin
yaþandýðý yerlerdir. Bizans tarihçileri bu manastýrlardan
ancak 8.yy dan itibaren söz etmeye baþlarlar. Latinler Ýstanbul’a
geldikleri zaman ( 1204 ), Venedik dükü Dandola, Latinleri Adalarý
yaðma etmeye kýþkýrttý. Ancak, Latinler Adalara
saldýrmadýlar. Adalar, 1302’de Eðriboz ve Girit korsanlarýnýn
saldýrýsýna uðradý. Türkler’in Adalara
geliþleri, Bizans Ýmparatoru Manuel Paleologos dönemine rastlar.
1412’de Musa Çelebi ile Ýmparator Manuel arasýnda
Yassýada yakýnlarýnda yapýlan deniz savaþý,
Adalarý etkiledi. Ýstanbul’un fethinden yaklaþýk
bir buçuk ay önce, Fatih Sultan Mehmet’in kenti kuþatmasý
sýrasýnda, 17 Nisan 1453’de Baltaoðlu Süleyman Bey,
Adalarý ele geçirdi. Gustav Schlumberger, Adalarýn trajik
tarihini, doðal güzelliði bakýmýndan eþ tuttuðu
Capri’nin tarihine benzetir. Reþat Ekrem Koçu’nun Adalarýn
trajik tarihini yorumlayýþý ilginç ve çarpýcýdýr.
“Adalar, pitoresk bir tabiat yapýsý ile zengin tarih haralarýna
sahiptir. Her adýmda yirmi asýrlýk bir tarihin izine rastlanýr.
Çam ormanlarýyla örtülmüþ tepeleri, türlü
kýr çiçekleri bezenmiþ vadileri, Marmara dalgalarýnýn
çýrpýndýðý kýyýlarý,
bir zamanlar buralarda taç ve tahtýndan mahrum edilmiþ imparatorlarýn
iþkenceler, mahrumiyetler altýnda ve korkunç bir sefalet
içinde inleyip mahvolduklarýna inandýramaz.” Adalar,
Osmanlý Ýmparatorluðu döneminde 19. Yüzyýl
ortalarýna kadar kendi haline terk edilmiþ, 1839 Tanzimat Fermaný
ile yabancýlara mülk edinme olanaðý tanýyan yasal
düzenleme sonunda hýzla geliþme sürecine girmiþtir.
Ýlk kez Fransýzlar Adalarý sayfiye yeri olarak seçmiþler,
Türklerin yerleþmesi daha sonra gerçekleþmiþtir.
Adalar’ýn giderek önem kazanmasýna neden olan bir diðer
geliþme, Adalar’la Ýstanbul ve Kadýköy arasýnda
1846’dan itibaren düzenli vapur seferlerinin baþlatýlmasý
olmuþtur. Ýstanbul’un zenginleri, azýnlýklar
ve yabancý uyruklular bu geliþme sürecinde Adalarý
bir sayfiye yeri haline getirmiþlerdir. Bu geliþme sonunda Ýstanbul’da
kurulan ilk üç belediye dairesinden biri, Yedinci Daire diye anýlan
Adalar Belediyesi olmuþtur. ( 1861 ) Heybeliada’da bugün mevcut
olan Özel Rum Erkek Lisesi ise; 1913 yýlýnda çýkarýlan
‘Tedrisatý iptidaiye’ kanununda, özel okullarýn
durumu ile ilgilidir. 1915 te yayýmlanan Mekatibi Hususiye Talimatnamesiyle
özel okullarýn statüsü açýklýða
kavuþturuldu. 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlaþmasýnýn
40. Ve 41. Maddelerinde azýnlýklara tanýnan kültür
ve eðitim haklarý ile yabancý ve özel okullar çalýþmalarýný
sürdürmektedirler.
1906 yýlýnda kurulmuþ olan Ýngiliz “Prinkipo
Yacht Clup”, Cumhuriyet’ten sonra “Büyükada Yat Kulübü
TAÞ.” Ne geçmiþtir. 1937 yýlýnda ise “Anadolu
Kulübü” ne devredilerek Atatürk’ün direktifi üzerine
1926’da kurulan ve önce Ankara’da faaliyete baþlayan Anadolu
Kulübü’nün þubesi
olarak faaliyete baþlamýþtýr. Adalarý,Ýstanbul’un
diðer ilçelerinden ayýran temel özelliði, bunlarýn
tümü ile kara baðlantýsý olmamasý, yazlýk
bir sayfiye yerleþimi oluþudur. Zengin doðal güzelliðiyle
Marmara’nýn incisi ve Ýstanbul’un doðal akciðerleri
olan ADALAR’ýn, Ýstanbul’un bir sayfiye, dinlence ve
eðlence yeri oluþu, 20. Yy’ýn baþýndan sonradýr.
Prens Adalarý adý ile de bilinen Ýstanbul Adalarý
Marmara denizinde, þehre bir saat kadar yakýnlýkta 9 adadýr.
Haliç giriþi ve Kabataþ iskelelerinden kalkan vapur veya
deniz otobüsleri dört adaya muntazam seferler yaparlar. Bizans devrinde
manastýrlarýn kurulduðu Adalar saray mensuplarýna yazlýk
veya sürgün yeri olmuþ; Heybelideki bakýr madenleri de
kullanýlmýþtý. Yine bu adada Bizansýn son
yapýsý, Meryem’e ithaf edilmiþ küçük
kilise, Deniz Lisesi üst binasý avlusunda bulunur.!9 yy Baþlarýnda
servis giren buharlý vapurlar ile Adlara ulaþým kolaylaþmýþ,
okullar ve oteller de inþa edilince nüfus artýþý
baþlamýþtý. Büyükçe olan, yan, yana
sýralý dört ada yazlýk evler, villalar,çamlýk
korularla kaplý olup plaj ve piknik yöreleri ile ünlüdürler.
Mayýs ayýndan Eylül sonuna kadar kalabalýklaþan
adalar diðer zamanlarda tenhadýr.
Yerleþim bölgelerinin iskelelere yakýn çevrelerde,
þehre bakan yönde geliþtiði, tepeleri çamlýklarla
örtülü ada yollarýnýn tek vasýtasý
faytonlardýr. Mevsim boyu, bilhassa tatil günlerinde koylar ve plajlar
özel yat ve motorlarýn, yelkenli teknelerin çekici duraklarýdýr.
Þehirden gelen deniz vasýtalarýndan ilk görülen
konik siluetli Hayýrsýz Ada ve Ýkinci Yassý Ada
da yerleþim yoktur. Ýlk durak Kýnalý Adanýn
etrafý açýk plaj olup arkasýndaki koy ile meþhurdur.
Burada yük arabalarý dýþýnda faytonlar çalýþmazlar.
Sahildeki modern küçük camii, eski, güzel konaklarý
dikkat çeken yerlerdir. Kýnalýdan sonra kayalýk
sahilleri ile Burgaz adasý yer alýr. Her adada bulunan Yelken
ve Su Sporlarý kulüplerinin ilki ve meþhuru buradadýr.
Roman yazarý Sait Faik Abasýyanýk adada yaþarken
yaþadýðý ev müzeye çevrilmiþ ve uðraðý,
gün batýmý ile þöhretli Kalpazan Kaya mahalli
meþhur bir kafe olmuþtur.Heybeli yönünde, þeklinden
dolayý adlandýrýlmýþ, özel Kaþýk
Adasý yer alýr. Heybeli Ada ikiz tepeleri arasýnda Deniz
lisesi üst binasý bulunurken öndeki diðer tepe üzerinde,
çamlýk içerisinde halen öðrenim yapýlmayan
Rum Ruhban Okulu ilk görülen büyük yapýlardýr.
Ada iskelesi yanýnda Deniz Lisesi sahil boyu uzanýr. Lokanta ve
çayhaneler diðer yöndedir. Yerleþim alanlarýnýn
arka cephesinde çok güzel bir koy ile, Kaþýk Adasýna
bakan tarafta halk plajý ve Deniz kulübü tesisleri ile arkasýnda
meþhur Deðirmen Burnu piknik alaný bulunur. Tepeleri çevreleyen
yollarda, çamlarýn içerisinde güzel ve manzaralý
yürüyüþ güzergahlarý adayý dolanýr.
Ada okullar ve sanatoryum tesislerinden dolayý kýþ aylarýnda
da nispeten hareketlidir. Yýl boyu açýk Halki Palas Oteli
19 yy. ortalarýnda beri servis vermektedir.
1995 yýlýnda yenilenmiþ ve tüm modern imkanlara kavuþturulmuþtur.
Takým Adalarýn en büyüðü ve meþhuru Büyük
Adadýr. Fayton turu ile etrafý iki saate yakýn bir sürede
dolaþýlabilir. Ancak bir saate dolaþýlan yarým
tur daha enteresandýr. Halk plajlarýndan Heybeli Ada yönündeki
Yörük Ali Plajý þahane bir koyda bulunmaktadýr.
Yaný baþýndaki Dil burnu mesire alaný ile tercih
edilen güzel bir yerdir. Ýskele civarý kalabalýk yerleþim
bölgesinin aksine adanýn güney tarafý ýssýzdýr.
Buralardaki koylar teknelerin ziyaret yerleridir. Adanýn üst sýrtlarýnda
harap halde bulunan 19 yy. eski oteli, belki dünyadaki en büyük
ahþap yapý, ihya edileceði zamanýn özlemi ile ayakta
durmaya çabalamaktadýr. Büyük Ada iskele civarý
lokantalarý, çayhaneleri ve dükkanlarý ile renkli
ve hareketlidir. Yaz aylarýnda servis veren 4 oteli vardýr. Güzel
evler, bakýmlý bahçeler eþsiz manzaralar Adalarý
gezenlerde unutulmaz anýlar býrakýr. Sonraki Sedef adasý,
sakinlerinin dýþýnda gelenlere, plajý ile açýktýr.
Adalar nüfusu;19. Yüzyýl ortalarýndan beri artýþ
göstermiþtir. 1840 yýlýnda Adalar nüfusu 1816
iken 1865 yýlýnda 6000’e ulaþmýþtýr.
Adalardaki nüfus, deðiþik zamanlarda yapýlan sayýmlara
göre þöyledir:
1927 - 11691
1950 - 15405,
1960 - 19834,
1970 - 17600,
1980 - 18232
Adalar, özellikle yazlarý yoðun bir iç turizm hareketine
sahne olmakta ,bu nedenle de nüfus yaz mevsiminde önemli artýþ
göstermektedir. Nüfus yazýn, kýþ mevsimine göre
10 katýna yakýn artmakta , hafta sonlarýndaki artýþ,
bunu da geçmektedir. Evler, daha çok yazlýk (ikinci ev)
olarak kullanýlmaktadýr.Yerleþik nüfusun bir bölümü
Ýstanbul’da çalýþmakta ve vapurla günübirliðine
kente gidip gelmektedir.
